Wealth Up
House View · Vĩ mô & Thị trường
Nghiên cứu bởi Vega

Điện tử nhập 215,3 tỷ USD, xuất 149,4 tỷ: một mặt hàng xoá sổ 31,1 tỷ thặng dư thương mại

Cán cân thương mại hàng hoá lật từ thặng dư 19,3 tỷ USD sang thâm hụt 11,8 tỷ USD trong mười tháng, trong khi kim ngạch xuất nhập khẩu lần đầu vượt 1.000 tỷ USD.

Vĩ mô Thương mại Dòng tiền Định giá

Luận điểm cốt lõi

  • Kim ngạch xuất nhập khẩu 10 tháng đầu năm 2026 lần đầu vượt 1.000 tỷ USD, nhưng cán cân thương mại hàng hoá lật từ thặng dư 19,3 tỷ USD sang thâm hụt 11,8 tỷ USD — cú đảo chiều 31,1 tỷ USD chỉ trong mười hai tháng.
  • Nhóm máy vi tính – sản phẩm điện tử và linh kiện giải thích 95,8% mức suy giảm: xuất 149,4 tỷ USD, nhập 215,3 tỷ USD, thâm hụt 65,8 tỷ USD.
  • Dự trữ ngoại hối giảm xuống 82,65 tỷ USD, độ phủ chỉ còn 1,5 tháng nhập khẩu — ràng buộc cứng nhất của chính sách.
Ngày dữ liệu: 13/11/2026
Wealth Up · House View · Nghiên cứu bởi Vega
Institutional Research

Tóm tắt

Kim ngạch xuất nhập khẩu 10 tháng đầu năm 2026 lần đầu vượt 1.000 tỷ USD, một cột mốc chưa từng có trong lịch sử ngoại thương Việt Nam. Nhưng đi kèm cột mốc ấy là một con số không ai muốn nhắc: cán cân thương mại hàng hoá đã lật từ thặng dư 19,3 tỷ USD (10 tháng 2025) sang thâm hụt 11,8 tỷ USD — cú đảo chiều 31,1 tỷ USD chỉ trong mười hai tháng. Điều đáng nói là gần như toàn bộ cú đảo chiều đó không đến từ một cú sốc ngoại sinh, mà từ chính cấu trúc của cỗ máy xuất khẩu: một mặt hàng duy nhất, nhóm máy vi tính – sản phẩm điện tử và linh kiện, giải thích 95,8% mức suy giảm. Đây không phải câu chuyện “xuất khẩu yếu đi”; đây là câu chuyện một nền kinh tế đang lắp ráp nhiều hơn là sản xuất, và cái giá của nó được trả bằng ngoại tệ, bằng dự trữ, và cuối cùng là bằng lãi suất của người gửi tiền.

1.000 tỷ USD
Kim ngạch xuất nhập khẩu 10 tháng, lần đầu vượt
31,1 tỷ USD
Cú đảo chiều cán cân thương mại hàng hoá trong mười hai tháng
95,8%
Phần suy giảm do nhóm máy vi tính – sản phẩm điện tử và linh kiện
1,5 tháng
Độ phủ dự trữ ngoại hối theo nhịp nhập khẩu

Một mặt hàng giải thích 95,8% cú đảo chiều 31,1 tỷ USD

Luỹ kế 10 tháng, xuất khẩu đạt 498,8 tỷ USD (+27,4% so cùng kỳ), nhập khẩu 510,6 tỷ USD (+37,2%). Nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu gần 10 điểm phần trăm, và chỉ riêng khoảng cách đó đủ để xoá sạch thặng dư. Nhìn theo tháng, tỷ lệ nhập khẩu trên xuất khẩu đã dao động 89–98% suốt 2024–2025, rồi vượt 100% từ giữa 2026 — dấu hiệu chuyển trạng thái chứ không phải nhiễu tháng.

Bóc tách theo mặt hàng mới thấy rõ ai chịu trách nhiệm. Nhóm máy vi tính – điện tử và linh kiện xuất 149,4 tỷ USD (+71,0%) nhưng nhập tới 215,3 tỷ USD (+74,4%): riêng nhóm này thâm hụt 65,8 tỷ USD, và mức thâm hụt đã sâu thêm 29,8 tỷ USD so với 10 tháng 2025 — tương đương 95,8% mức suy giảm 31,1 tỷ USD của toàn bộ cán cân. Chiều ngược lại, điện thoại và linh kiện vẫn là cỗ máy tạo ngoại tệ thật: xuất 57,6 tỷ (+18,4%), nhập 9,3 tỷ (−1,6%), lãi ròng 48,3 tỷ, cải thiện thêm 9,1 tỷ. Máy móc thiết bị bớt âm 4,3 tỷ. Nhưng hoá đơn xăng dầu nhập khẩu tăng 79,1% (10,2 tỷ USD, thêm 4,5 tỷ do dầu Brent ở 95,8 USD/thùng), kim loại thường thêm 3,3 tỷ, và nhóm “hàng hoá khác” mất 6,0 tỷ do xuất khẩu giảm 27,1%.

Thặng dư thương mại biến mất từ giữa 2026

Cần một sự công bằng với dữ liệu: ba tháng gần nhất (8–10/2026) cán cân tháng đã trở lại cân bằng, thậm chí tháng 10 thặng dư 7,3 tỷ USD. Nghĩa là thâm hụt bị dồn về nửa đầu năm, không phải một xu hướng đang lao dốc không phanh. Nhưng một con số tháng tốt không sửa được một tỷ lệ cấu trúc: nhập khẩu vẫn đang bằng 102,4% xuất khẩu, trong khi hai năm trước tỷ lệ này là 93,1% và 95,1%.

Mỗi đô xuất khẩu tăng thêm kéo theo 1,29 đô nhập khẩu

Phép chia đơn giản nhất là phép chia có sức nặng nhất: trong 12 tháng qua, xuất khẩu tăng thêm 107,4 tỷ USD thì nhập khẩu tăng thêm 138,5 tỷ USD, tức mỗi 1 đồng xuất khẩu mới mang theo 1,29 đồng nhập khẩu. Tỷ lệ giá trị gia tăng giữ lại trong nước — chênh lệch xuất trừ nhập trên xuất — đã từ +6,9% (10 tháng 2024) xuống +4,9% (2025) và nay là −2,4%. Con số này nói thẳng một điều: tăng trưởng kim ngạch không còn đồng nghĩa với tăng trưởng thu nhập ngoại tệ.

Chỉ tiêu ↕ 10 tháng 2024 ↕ 10 tháng 2025 ↕ 10 tháng 2026 ↕
Tỷ lệ nhập khẩu trên xuất khẩu 93,1% 95,1% 102,4%
Giá trị gia tăng giữ lại trên xuất khẩu +6,9% +4,9% −2,4%
Cán cân thương mại hàng hoá — +19,3 tỷ USD −11,8 tỷ USD

Cơ chế nằm ở cấu trúc đầu vào. Khoảng 94% kim ngạch nhập khẩu là tư liệu sản xuất, và ba nhà cung cấp Đông Á — Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan — chiếm 333,5 tỷ USD, tương đương 65,3% tổng nhập khẩu; riêng ba thị trường này đóng góp 105,8 tỷ USD, tức 76,4% mức tăng nhập khẩu của cả nước (Trung Quốc +40,5% lên 212,5 tỷ USD, Hàn Quốc +56,2% lên 77,2 tỷ, Đài Loan +61,6% lên 43,8 tỷ). Hàng vào từ đây, hàng ra sang Mỹ (+26,2%, 159,4 tỷ USD) và qua Hồng Kông (+86,5%, 26,7 tỷ USD — tốc độ tăng nhanh nhất trong 12 thị trường xuất khẩu lớn). Chuỗi này giải thích vì sao cán cân hàng hoá xấu đi trong khi xuất khẩu sang Mỹ vẫn lập kỷ lục.

Yếu tố giá cũng không cứu được. Giá xuất khẩu tăng 5,87% so cùng kỳ, giá nhập khẩu tăng 5,92% — tỷ giá thương mại quý 3 ở mức −0,04%, nghĩa là một đơn vị hàng xuất chỉ đổi được đúng lượng hàng nhập như năm ngoái, không hơn. Trong 138,5 tỷ USD nhập khẩu tăng thêm, chỉ khoảng 22,0 tỷ là do giá; 116,5 tỷ còn lại là do lượng (84%). Doanh nghiệp xuất khẩu vì thế có thêm sản lượng nhưng gần như không có thêm biên.

Và lợi ích không phân bổ đều. Khoảng 80% kim ngạch xuất khẩu thuộc khối đầu tư nước ngoài, 73% kim ngạch nhập khẩu cũng vậy. Bốn nhóm thâm dụng lao động có nhiều doanh nghiệp niêm yết nhất — dệt may, giày dép, gỗ và sản phẩm gỗ, thuỷ sản — cộng lại đạt 89,1 tỷ USD, chiếm 17,9% kim ngạch xuất khẩu, nhưng chỉ tăng 3,7% so cùng kỳ, chưa bằng một phần bảy tốc độ tăng của tổng kim ngạch. Cỗ máy đang chạy ở 27,4% không phải cỗ máy mà nhà đầu tư chứng khoán đang sở hữu.

Cán cân vãng lai quý 2 âm 11,1 tỷ USD, và khoản bù đến từ mục “lỗi và sai sót”

Bức tranh thanh toán mới là nơi câu chuyện trở nên nghiêm túc. Cán cân vãng lai quý 2/2026 âm 11,1 tỷ USD, đảo từ mức dương 2,2 tỷ của quý 1 — mức xấu nhất trong chuỗi dữ liệu đang có. Cấu phần: hàng hoá −5,5 tỷ, dịch vụ −3,6 tỷ, thu nhập sơ cấp (chủ yếu chuyển lợi nhuận và trả lãi vay ra nước ngoài) −5,7 tỷ, gấp bốn lần quý trước, chỉ được bù 3,6 tỷ từ thu nhập thứ cấp (kiều hối). Thu nhập sơ cấp chi ra bốn quý gần nhất là 17,9 tỷ USD, tương đương 6,7% tổng vốn đầu tư nước ngoài luỹ kế 267,8 tỷ USD: cứ mỗi 100 đồng vốn ngoại đang nằm trong nền kinh tế, mỗi năm có khoảng 6,7 đồng lợi nhuận được chuyển ra.

Điều đáng chú ý là cán cân tổng thể quý 2 vẫn dương 0,1 tỷ USD. Nhưng nó dương nhờ đúng một khoản mục: lỗi và sai sót +9,3 tỷ USD, đảo từ −4,0 tỷ ở quý 1 và −12,4 tỷ ở quý 4/2025. Dòng vốn thực chỉ góp 5,9 tỷ vốn đầu tư trực tiếp, trừ đi 1,5 tỷ đầu tư gián tiếp ròng và 2,5 tỷ đầu tư khác ròng.

Quý 2/2026: cán cân tổng thể được cân bằng nhờ 9,3 tỷ lỗi và sai sót

Nói cách khác, cán cân thanh toán quý 2 không được cân bằng bởi ngoại tệ chảy vào, mà bởi phần chênh lệch thống kê. Khoản mục này về bản chất là tàn dư — nó phản ánh chênh lệch thời điểm giữa thông quan và thực thu chi ngoại tệ, hoặc những dòng tiền chưa được ghi nhận. Khi một cán cân được giữ thăng bằng bằng tàn dư, nó không nói gì về khả năng chịu đựng của quý sau.

Dự trữ ngoại hối còn 1,5 tháng nhập khẩu — ràng buộc cứng nhất của chính sách

Quý 3 chưa có số cán cân thanh toán, nhưng đã có dấu vết: dự trữ ngoại hối giảm từ 87,6 tỷ USD xuống 82,65 tỷ, mất 4,95 tỷ trong một quý. Tính theo nhịp nhập khẩu bình quân ba tháng cuối quý (56,6 tỷ USD/tháng), độ phủ dự trữ chỉ còn 1,5 tháng — từ 2,9 tháng đầu 2024 và 2,1 tháng đầu 2026.

Dự trữ ngoại hối chỉ còn 1,5 tháng nhập khẩu

Cần đọc con số này đúng: nó bị ép xuống một phần vì chính hoá đơn nhập khẩu phình ra 37%, chứ không chỉ vì dự trữ mất đi. Nhưng đó chính là điểm cần thấy — hai biến số đang chạy ngược chiều nhau. Với nhịp nhập khẩu 56–57 tỷ USD/tháng, mỗi 1 tỷ USD dự trữ chỉ mua được khoảng 0,02 tháng đệm. Đây là giới hạn thật của mọi phản ứng chính sách: một khi đệm mỏng, Ngân hàng Nhà nước không thể vừa giữ tỷ giá vừa bơm tiền rẻ, và cũng không thể để tỷ giá trôi quá xa mà không có chi phí lạm phát.

Rủi ro trọng yếu

Dự trữ ngoại hối mất 4,95 tỷ USD trong một quý, xuống 82,65 tỷ USD, trong khi nhập khẩu tăng 37,2% và độ phủ dự trữ chỉ còn 1,5 tháng — từ 2,9 tháng đầu 2024 và 2,1 tháng đầu 2026.

Tỷ giá vẫn giữ được nhờ hút tiền khỏi hệ thống, không nhờ thặng dư

Đây là chỗ tư duy cơ học “nhập siêu thì tỷ giá tăng” sẽ đọc sai bức tranh. Nhập siêu gần 12 tỷ USD, nhưng tỷ giá trung tâm chỉ tăng 2,1% từ đầu năm (25.637 đồng/USD), tỷ giá bán của ngân hàng thương mại ở 25.910 đồng/USD — thấp hơn đỉnh 26.530 đồng thiết lập ngày 29/7 tới 2,3%. Bình quân 10 tháng, tỷ giá liên ngân hàng chỉ cao hơn bình quân 2025 khoảng 0,63%.

Cái giữ được đồng tiền là chi phí vốn bị đẩy lên. Lãi suất liên ngân hàng kỳ hạn 3 tháng đang ở 6,33%/năm, cao hơn lãi suất điều hành 5,0% hơn 1,3 điểm phần trăm; dư nợ nghiệp vụ thị trường mở ở mức 94.000 tỷ đồng với mức hút ròng 25.236 tỷ trong 5 phiên gần nhất; lãi suất trúng thầu thị trường mở 4,5%. Song song, Ngân hàng Nhà nước vừa bơm gần 50.000 tỷ đồng qua hoán đổi ngoại tệ 2 tỷ USD kỳ hạn 182 ngày với chi phí khoảng 2,25%/năm — rẻ hơn hẳn mặt bằng tiền đồng 3 tháng — và mở kênh mua ngoại tệ giao ngay ở 25.500 đồng/USD. Đây là bài toán hai tay: hút tiền đồng để giữ tỷ giá, đồng thời mua ngoại tệ để dựng lại đệm.

Nhưng trần của cách làm này rất rõ. Chênh lệch lãi suất thực giữa Việt Nam và Mỹ đang âm 1,53 điểm phần trăm (phân vị 13% trong 5 năm), trong khi lạm phát tháng 10 ở 5,09% so cùng kỳ — cao hơn mục tiêu khoảng 4,5% mà Chính phủ trình Quốc hội. Lạm phát cơ bản 4,04%, độ lan 53,6% (phân vị 12%, tức chỉ vài nhóm hàng gây giá), và giá nhập khẩu tăng 5,92% — đúng với cấu trúc chi phí đẩy từ hoá đơn nhập khẩu. Với lãi suất thực âm và lạm phát nhập khẩu còn đó, dư địa nới lỏng gần như bằng không.

Nhận định chính

Với lãi suất thực âm và lạm phát nhập khẩu còn đó, dư địa nới lỏng gần như bằng không.

Một chi tiết ít được chú ý nhưng đáng đặt lên bàn: lợi suất trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 10 năm của Việt Nam đang thấp hơn lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ cùng kỳ hạn. Với lạm phát 5,09%, lợi suất thực của trái phiếu 10 năm Việt Nam đang âm khoảng 0,4 điểm phần trăm. Thặng dư ngân sách 330,2 nghìn tỷ đồng 10 tháng và giải ngân đầu tư công tăng 19,8% giúp Nhà nước không cần phát hành nhiều, nên đường cong lợi suất bị nén xuống — nhưng cái nén đó đang được tài trợ bởi người gửi tiền và người mua trái phiếu. Đây là loại thắt chặt không tuyên bố: tiền đồng đắt hơn ở kỳ hạn ngắn, rẻ bất thường ở kỳ hạn dài.

Về phía bớt áp lực, kênh găm giữ vàng đã xì hơi: giá vàng miếng trong nước giảm 13,7% so cùng kỳ, chênh lệch với giá thế giới còn 13,6% (phân vị 28% trong 5 năm, tức đã thu hẹp đáng kể). Bớt động cơ chuyển tiền đồng sang vàng và ngoại tệ là lý do quan trọng khiến tỷ giá không bung ra bất chấp nhập siêu.

Cỗ máy này không nằm trong danh mục niêm yết, nên đừng dùng nó để định giá chỉ số

VN-Index đóng cửa 1.734,93 điểm ngày 13/11, với P/E 9,85 lần — phân vị 2% trong 5 năm — nhưng P/B 1,73 lần lại ở phân vị 56%. Tỷ suất thu nhập 10,15% so với lợi suất trái phiếu Chính phủ 10 năm 4,66% tạo phần bù 5,49 điểm phần trăm (phân vị 92%), và so với lãi suất tiền gửi 12 tháng bình quân 6,02% là 4,13 điểm phần trăm. Nhìn thuần định giá, đây là vùng hấp dẫn hiếm thấy.

9,85 lần
P/E VN-Index, phân vị 2% trong 5 năm
1,73 lần
P/B VN-Index, phân vị 56% trong 5 năm
5,49 đpt
Phần bù tỷ suất thu nhập so lợi suất trái phiếu 10 năm, phân vị 92%
5.337 tỷ đồng
Khối ngoại bán ròng trong 20 phiên

Nhưng chất lượng của cái “rẻ” đó cần đọc lại bằng cấu trúc. Lợi nhuận của doanh nghiệp niêm yết gắn với tín dụng nội địa — tăng trưởng tín dụng 10,19% từ đầu năm nhưng xung tín dụng chỉ 1,03% GDP (phân vị 23% trong 5 năm) — chứ không gắn với cỗ máy xuất khẩu đang tăng 27,4%. Hai mươi phần trăm còn lại của kim ngạch xuất khẩu mới thuộc khu vực trong nước, và phần lớn trong số đó nằm ở các nhóm chỉ tăng 2–4%. Vì thế đừng dùng con số 1.000 tỷ USD kim ngạch để biện minh cho định giá chỉ số; hai đường cong đó gần như không cắt nhau trong hai đến ba quý tới.

Bảng điện đang phản ánh đúng sự chia cắt ấy: chỉ 33,9% số mã nằm trên đường trung bình 20 phiên, 21,9% số mã sát đáy 52 tuần so với 11,2% sát đỉnh, khối ngoại bán ròng 5.337 tỷ đồng trong 20 phiên, trong khi tỷ trọng tiền mặt của các quỹ mở chỉ còn 4,0% (phân vị 1,7% trong 5 năm) — nghĩa là dư địa mua mới đã cạn. Một thị trường rẻ nhưng không có người mua mới, và không có động lực lợi nhuận từ câu chuyện đang nóng nhất nền kinh tế.

Bốn mốc kiểm chứng cho quý tới

Luận điểm trên chỉ đúng nếu cấu trúc nhập khẩu không tự đảo. Bốn mốc nên theo dõi, theo thứ tự quan trọng.

Mốc 01

Tỷ lệ nhập trên xuất của riêng nhóm máy vi tính – điện tử. Nếu vẫn quanh 144% như 10 tháng vừa rồi, thâm hụt là cấu trúc chứ không phải nhịp thời vụ, và mọi dự báo thặng dư quay lại đều phải hạ xuống.

Mốc 02

Cán cân thanh toán quý 3 — dự kiến công bố trong vài tuần tới. Nếu cán cân vãng lai âm thêm một quý nữa mà khoản “lỗi và sai sót” không còn bù được 9–10 tỷ USD, thì dự trữ ngoại hối mới là biến số thực sự bị đem ra cân, không phải tỷ giá danh nghĩa.

Mốc 03

Lãi suất liên ngân hàng 3 tháng và dư nợ thị trường mở. Kỳ hạn 3 tháng vượt 7,5% một cách bền vững, kèm tỷ giá bán vượt lại 26.300, là dấu hiệu Ngân hàng Nhà nước đã chuyển từ thế chủ động sang thế phòng thủ — và khi đó chi phí vốn ngắn hạn của doanh nghiệp sẽ là nơi hứng chịu đầu tiên.

Mốc 04

Giải ngân vốn đầu tư nước ngoài thực tế: 24,08 tỷ USD trong 10 tháng (+13,1%), cùng 54,85 tỷ USD đăng ký mới. Đây là nguồn bù chính cho thâm hụt vãng lai. Nếu dòng giải ngân chững lại trong khi nhập khẩu tư liệu sản xuất vẫn tăng 37%, bài toán thanh toán sẽ không còn chỗ để trì hoãn.

Điều cần nói thẳng: với mục tiêu tăng trưởng từ 10% năm 2027 và nhu cầu huy động 6–6,4 triệu tỷ đồng, tương đương 36–38% GDP, Việt Nam sẽ cần nhập khẩu thêm rất nhiều máy móc, thiết bị và nguyên liệu. Một nền kinh tế tăng trưởng hai chữ số bằng cách lắp ráp cho thế giới thì nhập siêu là hệ quả của chính mục tiêu đó, không phải một sai số cần xoá. Câu hỏi không phải là làm sao để hết nhập siêu, mà là ai tài trợ cho nó — và trên dữ liệu hiện tại, người tài trợ đang là người gửi tiền, qua một mức lãi suất thực bị nén xuống dưới 0, trong khi rủi ro ngoại tệ dồn về phía dự trữ quốc gia.